Temat poprawy bezpieczeństwa kontrolerów biletowych w transporcie publicznym co jakiś czas pojawia się w debacie publicznej. Po postulatach o objęcie kontrolerów ochroną podobną do funkcjonariuszy publicznych, nadszedł czas na uregulowanie kwestii używania przez nich kamer nasobnych z funkcją nagrywania obrazu i dźwięku. Użycie takich kamer poprawia bezpieczeństwo kontrolerów i zmniejsza agresję podróżnych, ale jest nieuregulowane w polskim prawie i budzi zastrzeżenia pod względem zgodności z przepisami RODO.
Organizatorzy Transportu, zrzeszeni w Forum Organizatorów Transportu (FOT) zwrócili się do Ministra Infrastruktury z prośbą o uregulowanie tej kwestii poprzez zmianę zapisów ustawy prawo przewozowe – dodanie możliwości użycia kamer nasobnych, rejestrujących obraz oraz dźwięk, przez kontrolerów biletów w trakcie wykonywania obowiązków służbowych.
Równolegle Prezes Izby Gospodarczej Komunikacji Miejskiej, pani Dorota Rondtke zwróciła się do Ministerstwa Infrastruktury z wnioskiem o uregulowanie kwestii stosowania kamer nasobnych przez kontrolerów biletowych oraz pracowników nadzoru ruchu. Także Prezes UODO Mirosław Wróblewski zwrócił się do Ministra Infrastruktury Dariusza Klimczaka z prośbą o podjęcie działań w celu zapewnienia skutecznego stosowania przepisów o ochronie danych osobowych w związku z używaniem kamer nasobnych przez kontrolerów biletów.
We wszystkich wyżej wymienionych wnioskach wskazano, że monitoring audio-wideo jest szczególnie ingerującą formą przetwarzania danych osobowych i wymaga jednoznacznej podstawy prawnej, określającej m.in. cel i zakres przetwarzania danych. Forum Organizatorów Transportu zwróciło uwagę na potrzebę wprowadzenia zmian legislacyjnych umożliwiających stosowanie kamer nasobnych przez osoby kontrolujące bilety.
Rosnący problem agresji wobec kontrolerów
Organizatorzy transportu publicznego podkreślają, że praca kontrolerów biletów wiąże się z coraz większym ryzykiem. Dane z lat 2023–2024 wskazują na 386 odnotowanych incydentów agresji, co oznacza znaczący wzrost, sięgający nawet 100% rok do roku.
Agresja wobec kontrolerów przybiera różne formy – od werbalnych zniewag, gróźb i wulgarnych komentarzy, po fizyczne ataki, takie jak popychanie, opluwanie, a nawet poważne naruszenia nietykalności cielesnej. W skrajnych przypadkach dochodziło do poważnych obrażeń, co pokazuje skalę zagrożenia, z jakim mierzą się pracownicy kontroli biletowej.
Postulat wprowadzenia kamer nasobnych
W odpowiedzi na pogarszającą się sytuację, Forum Organizatorów Transportu – reprezentujące 26 organizatorów transportu zbiorowego – wystąpiło do Ministerstwa Infrastruktury z wnioskiem o zmianę przepisów ustawy Prawo przewozowe. Kluczowym postulatem jest umożliwienie kontrolerom korzystania z kamer nasobnych rejestrujących zarówno obraz, jak i dźwięk.
Zdaniem organizatorów obecny monitoring w pojazdach nie jest wystarczający. Nie obejmuje on wszystkich sytuacji, szczególnie tych mających miejsce poza pojazdami lub w starszym taborze pozbawionym nowoczesnych systemów rejestracji.
Kamery nasobne miałyby pełnić kilka funkcji:
- działać prewencyjnie, ograniczając agresywne zachowania pasażerów,
- stanowić materiał dowodowy w przypadku incydentów,
- wspierać rozstrzyganie sporów i rozpatrywanie skarg,
- zwiększać transparentność działań kontrolerów.
Podkreślono również, że rejestracja samego obrazu może być niewystarczająca – szczególnie w sytuacjach dotyczących znieważenia czy gróźb, gdzie kluczowe znaczenie ma zapis dźwięku.
FOT czeka na odpowiedź Ministerstwa
Dyskusja wokół kamer nasobnych ujawnia potrzebę zwiększenia bezpieczeństwa pracowników transportu publicznego przy jednoczesnej konieczności ochrony praw pasażerów. Z jednej strony rosnąca liczba incydentów przemawia za wdrożeniem nowych narzędzi ochrony, z drugiej – brak odpowiednich regulacji prawnych stanowi istotną barierę we wdrażaniu tego rozwiązania.
Organizatorzy transportu liczą, że skala problemu oraz zaangażowanie różnych instytucji doprowadzą do wypracowania rozwiązań, które pogodzą oba te aspekty i poprawią bezpieczeństwo w komunikacji publicznej.
